Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie. BHP nie jest dobrowolnym dodatkiem do organizacji pracy, lecz obowiązkiem wynikającym przede wszystkim z Kodeksu pracy. Obejmuje między innymi ocenę ryzyka zawodowego, szkolenia, badania lekarskie, wyposażenie pracowników oraz właściwe postępowanie po wypadku.
Jakie są podstawowe obowiązki BHP pracodawcy?
Pracodawca musi organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki, a także reagować na zagrożenia występujące na stanowiskach pracy. Do najważniejszych obowiązków należą:
- przeprowadzenie i udokumentowanie oceny ryzyka zawodowego dla stanowisk pracy oraz aktualizowanie jej, gdy zmieniają się warunki lub pojawiają się nowe zagrożenia;
- usuwanie zagrożeń albo ograniczanie ich skutków, między innymi przez zmianę organizacji pracy, zastosowanie zabezpieczeń technicznych i zapewnienie środków ochrony indywidualnej;
- zapewnienie pracownikom odzieży i obuwia roboczego, jeżeli wymagają tego warunki pracy, oraz utrzymywanie ich w należytym stanie;
- organizowanie szkoleń BHP przed dopuszczeniem do pracy i szkoleń okresowych, których częstotliwość zależy od rodzaju wykonywanych zadań;
- informowanie pracowników o zagrożeniach, wynikach oceny ryzyka, zasadach ochrony oraz postępowaniu w razie awarii lub sytuacji zagrażającej zdrowiu i życiu;
- zapewnienie pierwszej pomocy, ochrony przeciwpożarowej i warunków ewakuacji, w tym wyznaczenie przeszkolonych pracowników.
Pracodawca nie może dopuścić do pracy osoby, która nie ma wymaganych kwalifikacji, umiejętności, szkolenia BHP albo aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku.
Odpowiedzialność za BHP pozostaje po stronie pracodawcy, nawet gdy część zadań zostanie powierzona służbie BHP, specjaliście zewnętrznemu lub innemu pracownikowi.
Czy pracodawca musi zatrudnić specjalistę BHP?
Organizacja służby BHP zależy głównie od liczby pracowników, poziomu ryzyka i posiadanych kwalifikacji. Zestawienie podstawowych zasad przedstawia tabela:
| Liczba pracowników | Wymagania BHP | Opcje dla pracodawcy |
|---|---|---|
| Do 10 osób | Pracodawca może wykonywać zadania służby BHP po ukończeniu wymaganego szkolenia. | Może także powierzyć zadania pracownikowi lub specjaliście spoza zakładu. |
| Od 11 do 100 osób | Nie ma obowiązku tworzenia zakładowej służby BHP. | Zadania może wykonywać pracodawca z wymaganymi kwalifikacjami, pracownik zatrudniony przy innej pracy albo specjalista zewnętrzny. Samodzielne wykonywanie zadań jest możliwe także przy zatrudnieniu do 50 osób, gdy firma należy do działalności o najwyżej trzeciej kategorii ryzyka. |
| Powyżej 100 osób | Pracodawca tworzy służbę BHP pełniącą funkcje doradcze i kontrolne. | Zakres organizacji służby powinien odpowiadać wielkości zakładu i warunkom pracy. |
Pracodawca konsultuje działania dotyczące BHP z pracownikami lub ich przedstawicielami. Przy zatrudnieniu większym niż 250 osób powołuje komisję BHP, która doradza i opiniuje działania dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy.
Jakie badania i dokumenty musi zapewnić pracodawca?
Badania lekarskie wykonuje się na koszt pracodawcy. Skierowanie powinno opisywać stanowisko, warunki pracy oraz występujące czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe. Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas badań przeprowadzanych w godzinach pracy.
W zależności od sytuacji pracownik przechodzi następujące badania:
- wstępne – przed rozpoczęciem pracy na danym stanowisku, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach;
- okresowe – w terminach wskazanych przez lekarza medycyny pracy;
- kontrolne – przed powrotem do pracy po niezdolności trwającej dłużej niż 30 dni.
Pracodawca powinien przechowywać w szczególności:
- dokumentację oceny ryzyka zawodowego;
- potwierdzenia odbycia szkoleń BHP;
- orzeczenia lekarskie i skierowania na badania;
- ewidencję wydanej odzieży, obuwia roboczego i środków ochrony indywidualnej;
- rejestr wypadków oraz protokoły powypadkowe.
Ocena ryzyka nie powinna pozostać dokumentem sporządzonym raz na zawsze. Należy ją aktualizować, gdy zmienia się technologia, organizacja pracy, wyposażenie stanowiska albo zakres występujących zagrożeń. Pracownicy muszą zostać poinformowani o jej wynikach i zasadach ochrony.
Co zrobić w razie wypadku przy pracy?
Po wypadku pracodawca powinien działać w określonej kolejności:
- Udzielić poszkodowanemu pierwszej pomocy i wezwać odpowiednie służby, jeżeli wymaga tego stan zdrowia.
- Zabezpieczyć miejsce zdarzenia oraz podjąć działania ograniczające dalsze zagrożenie.
- Ustalić okoliczności i przyczyny wypadku, a następnie sporządzić protokół powypadkowy.
- Wprowadzić środki zapobiegające podobnym zdarzeniom i ująć wypadek w wymaganym rejestrze.
- Niezwłocznie zgłosić wypadek śmiertelny, ciężki lub zbiorowy właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy i prokuratorowi.
Protokół powypadkowy należy przechowywać przez 10 lat. W razie podejrzenia choroby zawodowej pracodawca zawiadamia właściwego państwowego inspektora sanitarnego i okręgowego inspektora pracy, a po uzyskaniu odpowiedniego orzeczenia może być zobowiązany do przeniesienia pracownika na stanowisko bez narażenia na szkodliwy czynnik.
Którzy pracownicy wymagają szczególnej ochrony?
Pracodawca musi uwzględniać szczególne zasady ochrony kobiet w ciąży i karmiących piersią, pracowników młodocianych oraz osób z niepełnosprawnościami. Dotyczy to między innymi zakazu powierzania określonych prac kobietom w ciąży, ograniczeń dotyczących pracy młodocianych oraz obowiązku dostosowania stanowiska do indywidualnych potrzeb pracownika z niepełnosprawnością.
Za naruszenie przepisów BHP pracodawca może ponosić odpowiedzialność wykroczeniową, cywilną, a w poważnych przypadkach także karną. Dlatego sama organizacja szkoleń nie wystarcza. Konieczne jest również utrzymywanie dokumentacji, reagowanie na zagrożenia i sprawdzanie, czy przyjęte środki rzeczywiście chronią pracowników.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W przypadku ciężkiego lub śmiertelnego wypadku, kontroli PIP albo wątpliwości dotyczących organizacji służby BHP warto skonsultować się ze specjalistą do spraw BHP lub prawnikiem.