Incoterms to 11 ustandaryzowanych reguł handlowych opracowanych przez Międzynarodową Izbę Handlową (ICC). Określają, jak sprzedający i kupujący dzielą między siebie obowiązki, koszty oraz ryzyko dostawy. Incoterms 2020 nie regulują jednak przeniesienia własności towaru ani warunków płatności.
Czym są Incoterms?
Nazwa Incoterms pochodzi od angielskiego określenia International Commercial Terms. Reguły tworzą wspólny język dla stron transakcji z różnych państw i porządk
ują kwestie, które bez takiego standardu mogłyby być różnie interpretowane.
Autorem Incoterms jest Międzynarodowa Izba Handlowa. Aktualna wersja, Incoterms 2020, obejmuje 11 reguł. Stają się one wiążące dopiero wtedy, gdy strony włączą wybraną regułę do umowy, na przykład w formule „FCA [dokładne miejsce] Incoterms 2020”. Same Incoterms nie są ustawą ani odrębnym prawem obowiązującym automatycznie w każdej sprzedaży.
Co regulują Incoterms, a czego nie obejmują?
Każda reguła wskazuje między innymi, kto organizuje przewóz, kto ponosi określone koszty oraz kiedy ryzyko utraty lub uszkodzenia towaru przechodzi ze sprzedającego na kupującego. Punkt przejścia ryzyka nie zawsze pokrywa się z miejscem, do którego sprzedający opłaca transport.
Przykładowo w regułach grupy C sprzedający może zawrzeć umowę przewozu i zapłacić fracht do odległego miejsca, ale ryzyko przechodzi na kupującego już wcześniej, przy przekazaniu towaru przewoźnikowi albo załadowaniu go na statek.
Incoterms porządkują przede wszystkim:
- organizację i koszty transportu oraz załadunku lub wyładunku,
- moment przejścia ryzyka utraty albo uszkodzenia towaru,
- obowiązki związane z odprawą eksportową i importową,
- obowiązek zawarcia ubezpieczenia w regułach, które tego wymagają.
Reguły nie określają natomiast:
- momentu przeniesienia własności towaru,
- ceny, terminu i sposobu zapłaty,
- skutków niewykonania umowy sprzedaży,
- wymagań dotyczących jakości, opakowania lub odpowiedzialności za wady poza zakresem opisanym w umowie.
Dlatego wybór Incoterms powinien być tylko jednym z elementów kontraktu. Umowa musi osobno regulować własność, płatność, dokumenty, sankcje i wymagania dotyczące towaru.
Grupy reguł Incoterms 2020
Podział na grupy E, F, C i D pokazuje, jak rośnie zakres obowiązków sprzedającego. Nie zastępuje on jednak analizy konkretnej reguły, ponieważ w grupie C koszty i ryzyko mogą przechodzić w różnych momentach.
| Grupa | Reguły | Zakres odpowiedzialności sprzedającego |
|---|---|---|
| E | EXW | Sprzedający udostępnia towar w uzgodnionym miejscu, zwykle z minimalnym zakresem obowiązków. |
| F | FCA, FAS, FOB | Sprzedający dostarcza towar do przewoźnika albo do miejsca załadunku, ale nie opłaca głównego przewozu. |
| C | CPT, CIP, CFR, CIF | Sprzedający opłaca główny przewóz, lecz ryzyko przechodzi na kupującego wcześniej, w punkcie dostawy określonym przez regułę. |
| D | DAP, DPU, DDP | Sprzedający ponosi ryzyko i koszty aż do miejsca przeznaczenia, w zakresie zależnym od wybranej reguły. |
Grupa E – EXW
W formule EXW (Ex Works) sprzedający udostępnia towar w zakładzie, magazynie lub innym uzgodnionym miejscu. Kupujący organizuje odbiór, główny transport oraz co do zasady ponosi ryzyko od momentu udostępnienia towaru. EXW nie nakłada na sprzedającego obowiązku załadunku na pojazd kupującego ani odprawy eksportowej.
Grupa F – FCA, FAS i FOB
Reguły grupy F zakładają, że sprzedający dostarcza towar do przewoźnika lub określonego miejsca, ale główny przewóz organizuje i opłaca kupujący. FCA można stosować w różnych gałęziach transportu. FAS oznacza dostawę wzdłuż burty statku, a FOB dostawę na pokład statku.
Grupa C – CPT, CIP, CFR i CIF
W grupie C sprzedający zawiera umowę przewozu i ponosi koszt głównego transportu. Nie oznacza to jednak, że pozostaje odpowiedzialny za towar aż do miejsca przeznaczenia. W CPT i CIP ryzyko przechodzi przy przekazaniu towaru przewoźnikowi. W CFR i CIF przechodzi po umieszczeniu towaru na pokładzie statku.
CIP i CIF wymagają zawarcia przez sprzedającego umowy ubezpieczenia, ale zakres ochrony wynika z zasad danej reguły i warunków polisy. Sam fakt, że sprzedający opłaca ubezpieczenie, nie oznacza, że ponosi ryzyko do końca przewozu.
Grupa D – DAP, DPU i DDP
W regułach grupy D sprzedający organizuje dostawę do wskazanego miejsca i ponosi ryzyko do punktu określonego w umowie. Przy DAP towar jest gotowy do wyładunku, ale wyładunek należy do kupującego. DPU wymaga od sprzedającego dostarczenia i wyładowania towaru. Jest to jedyna reguła Incoterms 2020, która nakłada na sprzedającego obowiązek wyładunku w miejscu przeznaczenia.
W formule DDP sprzedający odpowiada także za odprawę importową i opłacenie należności importowych, o ile przepisy oraz jego status pozwalają mu wykonać te czynności. Przed wyborem DDP trzeba sprawdzić, czy sprzedający może legalnie i operacyjnie występować jako podmiot odpowiedzialny za import w danym państwie.
Reguły uniwersalne a reguły morskie
Nie każdą regułę można stosować przy każdym rodzaju transportu. Incoterms 2020 dzielą się na reguły przeznaczone dla wszystkich gałęzi transportu, w tym przewozów multimodalnych, oraz reguły właściwe wyłącznie dla transportu morskiego i wodnego śródlądowego.
| Rodzaj reguł | Reguły | Kiedy je stosować? |
|---|---|---|
| Uniwersalne | EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP | Przy transporcie drogowym, kolejowym, lotniczym, morskim lub multimodalnym, zależnie od konstrukcji dostawy. |
| Morskie i wodne śródlądowe | FAS, FOB, CFR, CIF | Gdy dostawa jest związana z przewozem ładunku statkiem i punktem dostawy w porcie. |
| Przykład rozróżnienia | CIP a CIF | CIP dotyczy wszystkich gałęzi transportu, a CIF wyłącznie transportu morskiego i wodnego śródlądowego. |
W przypadku kontenera przewożonego najpierw ciężarówką do terminala, a następnie statkiem często właściwsza będzie reguła FCA niż FOB. FOB odnosi się do momentu umieszczenia towaru na pokładzie statku, natomiast przy dostawie kontenerowej przewoźnik może przejąć ładunek wcześniej, w terminalu.
Jak wybrać regułę do kontraktu?
Nie istnieje jedna reguła najlepsza dla każdego przedsiębiorcy. Wybór powinien wynikać z tego, kto ma dostęp do przewoźników, zna procedury celne, kontroluje logistykę i może finansowo udźwignąć ryzyko na danym etapie.
Jeżeli kupujący dysponuje własną siecią przewoźników i chce kontrolować transport, może rozważyć FCA, a przy odpowiednim przewozie morskim także FOB. Gdy zależy mu na dostawie do własnego magazynu bez organizowania głównego transportu, bardziej zbliżone do tego celu będą DAP lub DPU. DDP ogranicza zakres działań kupującego, ale wymaga od sprzedającego znajomości przepisów importowych i możliwości wykonania odprawy w kraju przeznaczenia.
Przed wpisaniem reguły do umowy sprawdź:
- czy wybrana reguła pasuje do całej trasy i rodzaju transportu,
- kto ma zawrzeć umowę przewozu i kto może wybrać przewoźnika,
- czy strona odpowiedzialna za eksport i import może wykonać wymagane formalności,
- czy zakres ubezpieczenia odpowiada wartości i charakterowi towaru,
- czy podział kosztów pasuje do założonej ceny oraz marży,
- czy miejsce dostawy opisano wystarczająco dokładnie.
Ostatni punkt ma duże znaczenie. Zapis „DAP Warszawa” może nie wskazywać, kto odpowiada za towar na konkretnym odcinku i w którym miejscu dostawa zostaje wykonana. Lepiej podać dokładny adres, magazyn, terminal albo inny jednoznaczny punkt, na przykład „DAP magazyn kupującego, ul. …, Warszawa, Incoterms 2020”.
Najczęstsze błędy przy stosowaniu Incoterms
Problemy zwykle wynikają nie z samych reguł, lecz z ich skrótowego lub nieprawidłowego użycia. Najczęstsze błędy to:
- stosowanie FAS, FOB, CFR lub CIF przy transporcie lotniczym, drogowym albo typowej dostawie kontenerowej,
- traktowanie kosztu transportu jako równoznacznego z ponoszeniem ryzyka do miejsca przeznaczenia,
- brak dokładnego wskazania miejsca dostawy i punktu przejścia odpowiedzialności,
- założenie, że każda reguła wymaga od sprzedającego ubezpieczenia towaru,
- pomijanie tego, kto może przeprowadzić odprawę importową i zapłacić należności,
- powoływanie się na nieaktualną wersję zamiast wyraźnego zapisu „Incoterms 2020”.
Czy Incoterms są prawem?
Nie są samodzielnym aktem prawnym. To uznany zbiór reguł opracowany przez ICC. Strony mogą dobrowolnie włączyć wybraną regułę do umowy, a wtedy staje się ona elementem uzgodnionych warunków sprzedaży. Nie zastępuje jednak przepisów celnych, podatkowych ani postanowień dotyczących własności i płatności.
Czym różni się DPU od dawnego DAT?
W Incoterms 2020 reguła DAT została zastąpiona przez DPU, czyli Delivered at Place Unloaded. Zmiana nazwy podkreśla, że miejsce dostawy i wyładunku nie musi być terminalem. Może nim być dowolne uzgodnione miejsce, o ile sprzedający jest w stanie zorganizować wyładunek.
Incoterms warto dobierać nie według popularności skrótu, lecz według rzeczywistego punktu przejścia ryzyka, możliwości organizacji transportu i odpowiedzialności celnej stron. Precyzyjny zapis reguły wraz z konkretnym miejscem dostawy ogranicza ryzyko dodatkowych kosztów i sporów.