Szkolenie BHP dla pracownika trzeba przeprowadzić przed dopuszczeniem go do pracy. Później pracownik odbywa szkolenie okresowe w terminach zależnych od stanowiska, najczęściej co 3, 5 albo 6 lat. Organizatorem i płatnikiem szkoleń jest pracodawca, a szkolenie odbywa się w czasie pracy.
Szkolenie wstępne – zawsze przed rozpoczęciem pracy
Szkolenie wstępne jest warunkiem dopuszczenia pracownika do wykonywania obowiązków. Wynika to z art. 2373 Kodeksu pracy. Pracodawca nie może pozwolić pracownikowi rozpocząć pracy, jeżeli ten nie zna przepisów i zasad BHP dotyczących zakładu oraz swojego stanowiska.
Szkolenie obejmuje instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy. Oba elementy trzeba zorganizować przed rozpoczęciem pracy na danym stanowisku. Ich odbycie potwierdza się w karcie szkolenia wstępnego, przechowywanej w części B akt osobowych pracownika.
Przy zatrudnianiu nowej osoby pracodawca powinien zastosować następującą kolejność:
- Instruktaż ogólny – pracownik poznaje podstawowe przepisy BHP, zasady obowiązujące w zakładzie oraz reguły udzielania pierwszej pomocy.
- Instruktaż stanowiskowy – pracownik zapoznaje się z zagrożeniami, oceną ryzyka zawodowego, środkami ochrony i bezpiecznym sposobem wykonywania konkretnych czynności.
- Sprawdzenie przygotowania pracownika – po instruktażu stanowiskowym pracownik powinien wykazać, że potrafi wykonywać pracę bezpiecznie.
- Dopuszczenie do pracy – następuje dopiero po ukończeniu wymaganego szkolenia i potwierdzeniu tego w dokumentacji.
| Rodzaj instruktażu | Kiedy? | Cel | Minimalny czas |
|---|---|---|---|
| Instruktaż ogólny | Przed dopuszczeniem do pracy | Podstawowe przepisy BHP, zasady zakładowe i pierwsza pomoc | 135 minut, czyli 3 godziny lekcyjne |
| Instruktaż stanowiskowy | Przed rozpoczęciem pracy na konkretnym stanowisku | Zagrożenia, ryzyko zawodowe i bezpieczne metody pracy | Czas zależny od stanowiska, dla stanowisk robotniczych co najmniej 8 godzin lekcyjnych |
Instruktaż stanowiskowy jest wymagany między innymi dla pracowników na stanowiskach robotniczych, osób narażonych na czynniki szkodliwe, uciążliwe lub niebezpieczne, a także pracowników przenoszonych na takie stanowiska. Gdy pracownik wykonuje zadania na kilku stanowiskach, instruktaż powinien obejmować każde z nich.
Szkolenie okresowe – kiedy trzeba je powtarzać?
Szkolenie okresowe służy aktualizacji i utrwaleniu wiedzy BHP. Pierwsze szkolenie tego rodzaju należy przeprowadzić w ciągu 6 miesięcy od rozpoczęcia pracy przez pracodawcę lub osobę kierującą pracownikami. W przypadku pozostałych pracowników termin wynosi 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy na danym stanowisku.
Kolejne szkolenia trzeba organizować przed upływem okresu przewidzianego dla danej grupy zawodowej. Minimalna częstotliwość wygląda następująco:
| Grupa pracowników | Jak często? | Pierwsze szkolenie okresowe |
|---|---|---|
| Pracownicy wykonujący prace szczególnie niebezpieczne | Co najmniej raz w roku | Do 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy, chyba że przepisy lub charakter stanowiska wymagają wcześniejszego działania |
| Pracownicy na stanowiskach robotniczych | Co 3 lata | Do 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy |
| Pracodawcy i osoby kierujące pracownikami | Co 5 lat | Do 6 miesięcy od rozpoczęcia pracy na stanowisku kierowniczym |
| Pracownicy inżynieryjno-techniczni oraz służba BHP | Co 5 lat | Do 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy |
| Pracownicy administracyjno-biurowi | Co 6 lat, jeśli szkolenie jest wymagane | Do 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy |
Terminy i programy szkoleń określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie BHP. Pracodawca powinien dopasować program do rodzaju pracy, warunków wykonywania obowiązków oraz zagrożeń występujących na stanowisku.
Kto ponosi koszt i odpowiada za organizację?
Za zapewnienie szkoleń odpowiada pracodawca. Szkolenia odbywają się w godzinach pracy, a ich kosztu nie można przerzucić na pracownika. Pracodawca przechowuje także dokumenty potwierdzające ukończenie szkoleń, w tym kartę szkolenia wstępnego oraz zaświadczenie po szkoleniu okresowym.
Szkolenie okresowe może przeprowadzić pracodawca, jeżeli spełnia wymagania dotyczące wiedzy i przygotowania, albo uprawniona jednostka szkoleniowa. Po szkoleniu okresowym uczestnik przystępuje do sprawdzianu lub egzaminu, a pozytywny wynik jest potwierdzany zaświadczeniem.
Co grozi za brak szkolenia BHP?
Dopuszczenie pracownika do pracy bez wymaganego szkolenia jest naruszeniem obowiązków z zakresu BHP. Państwowa Inspekcja Pracy może nałożyć grzywnę od 1000 zł do 30 000 zł. Skutki zaniedbania mogą być poważniejsze, gdy dojdzie do wypadku.
Brak szkolenia może wiązać się z:
- karą nałożoną przez Państwową Inspekcję Pracy;
- odpowiedzialnością pracodawcy za naruszenie przepisów BHP;
- problemami z ustaleniem przyczyn i okoliczności wypadku przy pracy;
- roszczeniami pracownika, jeżeli zaniedbanie pracodawcy miało wpływ na zdarzenie.
Pracownik bez wymaganego szkolenia BHP nie powinien zostać dopuszczony do wykonywania pracy, nawet jeżeli zna swoje obowiązki z wcześniejszego zatrudnienia.
Wyjątki i zmiana stanowiska
Nie każda zmiana umowy wymaga ponowienia całego szkolenia wstępnego. Jeżeli pracownik zostaje ponownie zatrudniony przez tego samego pracodawcę bezpośrednio po poprzedniej umowie i będzie pracował na tym samym stanowisku, szkolenie wstępne nie jest wymagane.
W praktyce znaczenie mają także następujące wyjątki:
- Pracownik administracyjno-biurowy może być zwolniony ze szkolenia okresowego, gdy przeważająca działalność pracodawcy należy do grupy o kategorii ryzyka nie wyższej niż trzecia, chyba że ocena ryzyka zawodowego wskazuje na konieczność szkolenia.
- Po ustaleniu wyższej kategorii ryzyka szkolenie okresowe dla pracownika biurowego trzeba przeprowadzić w terminie do 6 miesięcy od tego ustalenia.
- Gdy zmieniają się warunki techniczne, organizacja pracy, maszyny, narzędzia albo stosowane substancje, pracownik może wymagać ponownego instruktażu stanowiskowego.
- Aktualne zaświadczenie o szkoleniu okresowym od poprzedniego pracodawcy może zostać uznane, jeśli program odpowiada wymaganiom nowego stanowiska.
Najbezpieczniejsza reguła organizacyjna jest prosta: szkolenie wstępne zaplanuj przed pierwszym dniem pracy, pierwsze szkolenie okresowe – w ciągu 6 albo 12 miesięcy, a następne wpisz do kalendarza zgodnie z grupą stanowiska i poziomem ryzyka. Podstawą prawną są przede wszystkim Kodeks pracy oraz rozporządzenie dotyczące szkolenia w dziedzinie BHP.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej analizy obowiązków pracodawcy ani konsultacji ze specjalistą do spraw BHP lub prawnikiem.