Patent na wynalazek daje wyłączne prawo korzystania z rozwiązania na terytorium Polski przez maksymalnie 20 lat, licząc od daty zgłoszenia. Aby go uzyskać, trzeba wykazać, że rozwiązanie jest nowe, ma poziom wynalazczy i nadaje się do przemysłowego stosowania, a następnie prawidłowo przygotować i złożyć dokumentację w Urzędzie Patentowym RP.
Czy mój pomysł nadaje się do opatentowania?
Patent dotyczy rozwiązania o charakterze technicznym, na przykład wytworu, urządzenia, substancji, sposobu działania albo nowego zastosowania znanego produktu. Sam pomysł biznesowy, abstrakcyjna koncepcja czy funkcja aplikacji nie wystarczą.
Rozwiązanie musi spełniać trzy warunki zdolności patentowej:
- Nowość – wynalazek nie może być częścią stanu techniki, czyli nie może zostać wcześniej publicznie ujawniony, także przez samego twórcę.
- Poziom wynalazczy – rozwiązanie nie może wynikać dla specjalisty w sposób oczywisty ze znanych informacji technicznych.
- Przemysłowa stosowalność – wynalazek musi pozwalać na uzyskanie produktu albo wykorzystanie sposobu w działalności przemysłowej, w tym w rolnictwie.
Nie uzyskasz patentu między innymi na odkrycie, teorię naukową, metodę matematyczną, wytwór o wyłącznie estetycznym charakterze, plan lub metodę działalności gospodarczej, przedstawienie informacji ani program komputerowy jako taki. Ochrona może być jednak możliwa, gdy rozwiązanie wykorzystujące oprogramowanie wnosi rzeczywisty efekt techniczny.
Jeżeli problem dotyczy przede wszystkim konstrukcji przedmiotu, alternatywą dla patentu może być wzór użytkowy. Z kolei wygląd produktu, a nie jego funkcję techniczną, chroni wzór przemysłowy.
Co sprawdzić przed zgłoszeniem?
Największym ryzykiem jest ujawnienie wynalazku przed złożeniem zgłoszenia. Publikacja w internecie, prezentacja na targach, sprzedaż produktu lub rozmowa bez zachowania poufności mogą podważyć nowość rozwiązania. Dlatego zgłoszenie powinno poprzedzać badanie stanu techniki.
Przed przygotowaniem dokumentów sprawdź:
- czy podobne rozwiązania opisano w bazach patentowych i literaturze technicznej,
- czy zgłoszenie będzie dotyczyć całego produktu, czy tylko konkretnego mechanizmu, modułu albo sposobu działania,
- kto jest twórcą oraz kto ma być zgłaszającym lub uprawnionym do patentu,
- czy planujesz ochronę wyłącznie w Polsce, czy także za granicą.
Do wstępnych poszukiwań można wykorzystać e-Wyszukiwarkę UPRP oraz inne publiczne bazy patentowe. Wynik wyszukiwania nie zastępuje oceny rzecznika patentowego, ale pozwala wcześniej wykryć rozwiązania podobne i ograniczyć koszty przygotowania zgłoszenia.
Jak opatentować wynalazek krok po kroku?
- Określ przedmiot ochrony – opisz problem techniczny, sposób jego rozwiązania oraz elementy, które rzeczywiście odróżniają wynalazek od znanych rozwiązań.
- Przygotuj dokumentację – zgłoszenie powinno obejmować podanie, opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe, skrót opisu oraz rysunki, jeżeli są potrzebne do zrozumienia rozwiązania.
- Złóż zgłoszenie w UPRP – możesz zrobić to osobiście, listownie albo elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych Urzędu Patentowego RP, czyli PUEUP. Zgłoszenie uważa się za dokonane w dniu, w którym wpłynie do urzędu.
- Wnieś opłatę zgłoszeniową – jej wysokość zależy od sposobu złożenia dokumentów i objętości zgłoszenia.
- Uzupełnij ewentualne braki formalne – urząd może wezwać do poprawienia dokumentacji albo wniesienia brakującej opłaty. Niedotrzymanie terminu może prowadzić do umorzenia postępowania.
- Odbierz sprawozdanie o stanie techniki – UPRP analizuje znalezione publikacje i wskazuje ich odniesienie do zastrzeżeń patentowych. Sprawozdanie jest przekazywane zasadniczo w terminie 9 miesięcy od daty pierwszeństwa.
- Poczekaj na publikację zgłoszenia – zgłoszenie jest publikowane co do zasady po 18 miesiącach od daty pierwszeństwa. Na wniosek może zostać opublikowane wcześniej.
- Weź udział w badaniu merytorycznym – urząd ocenia nowość, poziom wynalazczy, przemysłową stosowalność, prawidłowość ujawnienia oraz zakres zastrzeżeń. Może wezwać do złożenia wyjaśnień lub wprowadzenia poprawek.
- Wykonaj decyzję urzędu – możliwe jest udzielenie patentu, odmowa albo umorzenie postępowania. Przy decyzji pozytywnej trzeba w terminie opłacić pierwszy okres ochrony.
Najważniejsza jest data zgłoszenia, ponieważ wyznacza pierwszeństwo przed późniejszymi zgłoszeniami. Jeżeli zamierzasz ubiegać się o ochronę za granicą, pierwsze zgłoszenie może stać się podstawą do skorzystania z pierwszeństwa w innych państwach, zwykle w ciągu 12 miesięcy.
Ile kosztuje zgłoszenie patentowe?
Podane niżej kwoty dotyczą podstawowych opłat za zgłoszenie wynalazku. Taryfa może się zmieniać, dlatego przed wpłatą sprawdź aktualne informacje UPRP.
| Sposób lub czynność | Opłata | Kiedy występuje? |
|---|---|---|
| Zgłoszenie elektroniczne | 500 zł | Przy złożeniu przez PUEUP |
| Zgłoszenie papierowe | 550 zł | Przy zgłoszeniu osobistym lub listownym |
| Strony ponad 20 stron | 25 zł za stronę | Gdy opis, zastrzeżenia i rysunki przekraczają limit |
| Oświadczenie o pierwszeństwie | 100 zł za każde pierwszeństwo | Gdy zgłaszający korzysta z wcześniejszego zgłoszenia |
| Wcześniejsze ogłoszenie | 60 zł | Jeżeli zgłaszający wnioskuje o publikację przed upływem 18 miesięcy |
Po decyzji o udzieleniu patentu trzeba zapłacić za pierwszy okres ochrony obejmujący pierwsze trzy lata. Później opłaty okresowe rosną wraz z kolejnymi latami ochrony. Ich nieuiszczenie w terminie może doprowadzić do wygaśnięcia prawa.
Jakie dokumenty trzeba przygotować?
Dokumentacja zgłoszeniowa wyznacza późniejszy zakres ochrony. Powinna zawierać:
- Podanie – z oznaczeniem zgłaszającego, przedmiotu zgłoszenia i wnioskiem o udzielenie patentu.
- Opis wynalazku – przedstawiający problem techniczny, rozwiązanie, jego działanie oraz sposób wykonania na tyle dokładnie, aby specjalista mógł je zrealizować.
- Zastrzeżenia patentowe – określające, jakie cechy techniczne tworzą przedmiot żądanej ochrony. Muszą być jasne, zwięzłe i w całości poparte opisem.
- Skrót opisu – krótką informację o przedmiocie i najważniejszych cechach technicznych wynalazku.
- Rysunki – jeżeli są niezbędne do zrozumienia konstrukcji lub sposobu działania.
Po dacie zgłoszenia nie można rozszerzać dokumentacji o nowe informacje techniczne. Możliwe poprawki muszą mieścić się w zakresie ujawnionym pierwotnie. Zbyt ogólny opis albo nieprecyzyjne zastrzeżenia mogą ograniczyć wartość patentu nawet wtedy, gdy sama idea jest innowacyjna.
Czy warto skorzystać z rzecznika patentowego?
Nie zawsze jest to formalnie konieczne, ale przy złożonych technologiach pomoc rzecznika patentowego może ograniczyć ryzyko błędów. Specjalista pomaga ocenić zdolność patentową, przeprowadzić badanie stanu techniki, opracować zastrzeżenia i odpowiadać na pisma UPRP.
Najwięcej problemów powstaje nie przy samym wysłaniu formularza, lecz przy określeniu zakresu ochrony. Zastrzeżenia muszą być wystarczająco szerokie, aby chronić rozwiązanie, ale jednocześnie oparte na jego rzeczywistym ujawnieniu.
Wsparcie profesjonalisty jest szczególnie uzasadnione, gdy wynalazek obejmuje wiele elementów technicznych, rozwiązania biotechnologiczne, oprogramowanie z efektem technicznym albo gdy planowana jest ochrona międzynarodowa. Koszt rzecznika trzeba zestawić z ryzykiem odrzucenia zgłoszenia lub uzyskania patentu o zbyt wąskim zakresie.
Co dzieje się po uzyskaniu patentu?
Po uiszczeniu wymaganej opłaty UPRP wpisuje patent do jawnego rejestru i wydaje dokument patentowy obejmujący opis, zastrzeżenia oraz rysunki. Patent nie działa automatycznie na całym świecie. Chroni wynalazek w państwie lub systemie, dla którego został udzielony.
Po publikacji informacji o udzieleniu patentu osoby trzecie mogą wnieść sprzeciw w ustawowym terminie. Uprawniony powinien też monitorować rynek i reagować na ewentualne naruszenia. Jeżeli planowana jest ekspansja zagraniczna, można rozważyć zgłoszenie europejskie albo procedurę PCT, ale wymagają one odrębnych opłat i decyzji dotyczących konkretnych państw.
Opatentowanie wynalazku nie kończy się na wysłaniu wniosku. Najpierw trzeba zabezpieczyć nowość, przygotować precyzyjny opis i zastrzeżenia, następnie przejść badanie UPRP oraz pamiętać o opłatach okresowych. Ostateczna decyzja zawsze należy do Urzędu Patentowego RP.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W sprawie konkretnego wynalazku, zakresu ochrony i terminów warto skonsultować się z rzecznikiem patentowym.


