Nie ma jednego terminu przechowywania wszystkich dokumentów firmowych. Dokumenty podatkowe i księgowe przechowuje się najczęściej przez 5 lat, dokumentację pracowniczą przez 10 albo 50 lat, a dokumenty ZUS podlegają odrębnym zasadom. W przypadku podatków termin liczy się zwykle od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, a nie od daty wystawienia faktury.
Dokumenty podatkowe i księgowe – jak liczyć 5 lat?
Ordynacja podatkowa nakazuje przechowywać księgi podatkowe i dokumenty związane z ich prowadzeniem do czasu upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. W typowej sytuacji oznacza to 5 lat liczone od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku.
Reguła dotyczy między innymi faktur sprzedażowych i zakupowych, rejestrów VAT, ewidencji, deklaracji, plików JPK oraz dowodów potwierdzających przychody i koszty. Nie należy liczyć tego okresu od daty wystawienia faktury ani automatycznie od końca roku, którego dotyczy dokument.
Obliczenie terminu dla rocznego rozliczenia podatku można przeprowadzić w kilku krokach:
- Ustal, jakiego zobowiązania dotyczy dokument.
- Sprawdź termin płatności tego podatku.
- Ustal rok kalendarzowy, w którym ten termin upłynął.
- Od końca tego roku policz 5 lat.
- Dokument można przeznaczyć do zniszczenia najwcześniej po upływie tego terminu, pod warunkiem że nie wystąpiły zdarzenia wydłużające przechowywanie.
Przykłady pokazują, dlaczego rok wystawienia dokumentu nie zawsze wystarcza do ustalenia daty brakowania:
| Rok, którego dotyczy dokument | Rok upływu terminu płatności | Standardowy koniec terminu | Najwcześniejsze zniszczenie |
|---|---|---|---|
| 2019 | 2020 | 31 grudnia 2025 r. | od 1 stycznia 2026 r. |
| 2020 | 2021 | 31 grudnia 2026 r. | od 1 stycznia 2027 r. |
| 2021 | 2022 | 31 grudnia 2027 r. | od 1 stycznia 2028 r. |
Przykładowo dokumentacja dotycząca rocznego rozliczenia za 2019 rok może w typowej sytuacji zostać zakwalifikowana do zniszczenia od 1 stycznia 2026 roku. Nie oznacza to jednak, że można usunąć każdy dokument opatrzony datą „2019”. Każdy dokument trzeba powiązać z konkretnym zobowiązaniem i sprawdzić, czy nie jest potrzebny z innego powodu.
Podmioty prowadzące księgi rachunkowe muszą uwzględnić także art. 74 ustawy o rachunkowości. Księgi rachunkowe, dowody księgowe i dokumenty inwentaryzacyjne podlegają tam własnym regułom przechowywania. W przypadku niektórych dokumentów, między innymi dotyczących kredytów, pożyczek, umów handlowych, środków trwałych w budowie lub roszczeń, termin może być liczony od początku roku następującego po roku, w którym operacja albo postępowanie zostały zakończone, rozliczone lub przedawnione.
Najczęściej spotykane kategorie i ich podstawowe terminy przedstawia poniższe zestawienie:
| Kategoria dokumentów | Typowy okres przechowywania | Punkt początkowy liczenia |
|---|---|---|
| Faktury i dokumenty podatkowe | 5 lat | Koniec roku, w którym upłynął termin płatności podatku |
| Księgi rachunkowe i dowody księgowe | Co najmniej 5 lat, z uwzględnieniem ustawy o rachunkowości | Zależnie od rodzaju dokumentu |
| Deklaracje i raporty przekazane do ZUS | 5 lat | Dzień przekazania dokumentu do ZUS |
| Akta osobowe i dokumentacja zatrudnienia | 10 albo 50 lat | Koniec roku ustania stosunku pracy albo złożenia ZUS RIA, gdy przepisy pozwalają na skrócenie |
Co zmienia KSeF?
Faktury ustrukturyzowane przesłane do Krajowego Systemu e-Faktur są przechowywane w KSeF przez 10 lat, licząc od końca roku, w którym zostały wystawione. KSeF nie obejmuje jednak wszystkich dowodów związanych z transakcją. Poza systemem mogą być potrzebne między innymi umowy, zamówienia, potwierdzenia dostawy, korespondencja, protokoły odbioru i dokumenty uzasadniające koszt lub prawo do odliczenia.
Jeżeli właściwy termin podatkowy albo rachunkowy jest dłuższy niż okres przechowywania faktury w KSeF, dokument trzeba zachować także poza systemem. Elektroniczne archiwum powinno zapewniać czytelność, kompletność, ochronę przed zmianami, możliwość odtworzenia dokumentu i szybkie wyszukanie potrzebnych danych.
Dokumenty ZUS – jaki obowiązuje termin?
Kopie deklaracji rozliczeniowych, imiennych raportów miesięcznych oraz dokumentów korygujących przechowuje się przez 5 lat od dnia przekazania ich do ZUS. Dotyczy to między innymi formularzy ZUS DRA, ZUS RCA, ZUS RSA i ich korekt.
Ten termin nie powinien być automatycznie stosowany do całej dokumentacji pracowniczej. Listy płac, akta osobowe, ewidencja czasu pracy i dokumenty związane z przebiegiem zatrudnienia podlegają zasadom opisanym poniżej. W przypadku niektórych zgłoszeń trzeba także zachować papierowy dokument z własnoręcznym podpisem osoby zgłaszanej.
Akta osobowe i dokumentacja płacowa – 10 czy 50 lat?
Dokumentację pracowniczą przechowuje się przez cały okres zatrudnienia, a następnie przez termin zależny od daty nawiązania stosunku pracy i spełnienia obowiązków wobec ZUS. Podział wygląda następująco:
- Zatrudnienie przed 1 stycznia 1999 r. – co do zasady 50 lat od ustania stosunku pracy.
- Zatrudnienie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2018 r. – co do zasady 50 lat, ale w określonych przypadkach okres można skrócić po przekazaniu do ZUS wymaganych dokumentów, w tym ZUS OSW i ZUS RIA.
- Zatrudnienie od 1 stycznia 2019 r. – 10 lat od końca roku kalendarzowego, w którym stosunek pracy ustał lub wygasł.
- Dokumentacja płacowa i ewidencja zatrudnienia – przechowywana razem z właściwą dokumentacją pracowniczą, więc może podlegać terminowi 10- albo 50-letniemu.
Raport ZUS RIA zawiera informacje potrzebne do ustalenia prawa i wysokości świadczeń. Jeżeli pracodawca spełni warunki skrócenia okresu, dziesięć lat liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym raport został złożony, a nie zawsze od końca roku ustania zatrudnienia.
Przykładowo, gdy stosunek pracy zakończył się 30 czerwca 2026 roku, standardowy dziesięcioletni termin liczy się od końca 2026 roku. Dokumentację można więc przechowywać do końca 2036 roku, a jej zniszczenie rozważać dopiero po sprawdzeniu, czy nie istnieje inna podstawa dalszego przechowywania.
Kiedy standardowe terminy nie wystarczą?
Pięcioletni termin podatkowy jest regułą, a nie gwarancją, że każdą dokumentację można zniszczyć po upływie pięciu lat. Bieg przedawnienia może zostać zawieszony albo przerwany w przypadkach określonych w Ordynacji podatkowej. Znaczenie mogą mieć między innymi postępowanie podatkowe, egzekucja, odroczenie płatności, rozłożenie należności na raty lub inne czynności dotyczące zobowiązania.
Przed zniszczeniem dokumentów trzeba sprawdzić, czy firma nie jest objęta kontrolą, postępowaniem, egzekucją albo sporem dotyczącym danego rozliczenia. W razie wątpliwości termin powinien zostać ustalony indywidualnie. Dokumenty należy zachować także wtedy, gdy są potrzebne do obrony roszczeń, dalszego rozliczenia środka trwałego, wykonania umowy, obsługi kredytu lub trwającego sporu sądowego.
Zamknięcie albo zawieszenie działalności nie znosi obowiązku przechowywania dokumentacji. Były przedsiębiorca nadal musi zachować dokumenty do upływu właściwych terminów, a przy likwidacji spółki trzeba wskazać miejsce przechowywania dokumentacji.
Jak bezpiecznie zniszczyć dokumenty firmowe?
Przed usunięciem większego rocznika dokumentów przeprowadź krótki audyt:
- Sprawdź rodzaj dokumentu i właściwą podstawę prawną jego przechowywania.
- Ustal termin płatności podatku albo inną datę rozpoczynającą bieg okresu.
- Zweryfikuj, czy nie toczy się kontrola, postępowanie, egzekucja lub spór dotyczący dokumentacji.
- Sprawdź, czy dokument nie jest potrzebny do dalszego rozliczenia, realizacji umowy albo obrony roszczeń.
- Ustal, czy dla akt pracowniczych nie obowiązuje termin 50 lat albo szczególna procedura z ZUS RIA.
- Sporządź protokół brakowania z opisem dokumentów, zakresem dat i podstawą ich usunięcia.
Dokumenty papierowe zawierające dane osobowe, informacje o wynagrodzeniach, rachunkach bankowych lub kontrahentach należy rozdrobnić w sposób uniemożliwiający ich odtworzenie albo przekazać wyspecjalizowanej firmie. Pliki elektroniczne powinny zostać usunięte także z aktywnych kopii roboczych, z uwzględnieniem zasad przechowywania kopii zapasowych.
Dokumenty mogą być przechowywane papierowo albo elektronicznie, jeżeli zachowują integralność, czytelność, trwałość i dostępność przez cały wymagany okres. Sama możliwość pobrania faktury z bankowości internetowej lub systemu księgowego nie zastępuje uporządkowanego archiwum.
Najbezpieczniejsza zasada jest prosta: najpierw ustal właściwy termin dla konkretnego dokumentu, potem sprawdź, czy nie został zawieszony lub przerwany, a dopiero na końcu sporządź protokół i dokonaj zniszczenia. Przy likwidacji firmy, wieloletnich aktach pracowniczych lub trwającym sporze prawnym warto skonsultować decyzję z doradcą podatkowym albo specjalistą ds. dokumentacji.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej, podatkowej ani księgowej. Przepisy dotyczące przechowywania dokumentacji mogą zależeć od rodzaju dokumentu i przebiegu konkretnej sprawy.