W relacjach B2B najczęściej spotkasz terminy 14, 30 i 60 dni. Z punktu widzenia prawa 60 dni jest jednak ustawowym sufitem w transakcji asymetrycznej, czyli wtedy, gdy MŚP sprzedaje towar lub usługę dużemu przedsiębiorcy. Zapis „90 dni” w takiej umowie jest nieważny z mocy prawa. Termin płatności to nie formalność, lecz kredyt kupiecki udzielany kontrahentowi.
Termin płatności jako kredyt kupiecki
Odroczenie zapłaty oznacza, że przez określony czas finansujesz działalność klienta własnymi pieniędzmi. Im dłuższy termin, tym dłużej środki pozostają zamrożone w należnościach. Dlatego termin powinien wynikać z kalkulacji kosztu kapitału, marży i historii płatniczej kontrahenta, a nie wyłącznie z przyjętego zwyczaju.
Podstawowe zasady określa Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Rozróżnia ona transakcje symetryczne i asymetryczne. W tej drugiej sytuacji wierzycielem jest mikro-, mały lub średni przedsiębiorca, a dłużnikiem – duży przedsiębiorca. Dla MŚP oznacza to ochronę przed narzuceniem nadmiernie odroczonej płatności.
W transakcji asymetrycznej termin nie może przekraczać 60 dni, liczonych według zasad wynikających z ustawy, co do zasady od spełnienia świadczenia i doręczenia faktury lub rachunku. Jeżeli duży kontrahent wpisze do umowy 90 dni, ten zapis nie wydłuża skutecznie terminu. Postanowienie sprzeczne z ustawą jest nieważne z mocy prawa, a w jego miejsce stosuje się limit ustawowy.
Jakie limity obowiązują w różnych transakcjach?
| Typ transakcji | Maksymalny termin | Uwagi |
|---|---|---|
| MŚP jako wierzyciel, duży przedsiębiorca jako dłużnik | 60 dni | Termin jest sztywny. Zapis 90 lub 120 dni jest nieważny z mocy prawa. |
| Transakcja symetryczna między przedsiębiorcami | Co do zasady 60 dni | Dłuższy termin może być ustalony wyraźnie, jeśli nie jest rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela. |
| Podmiot publiczny jako dłużnik | 30 dni | Wyjątkiem jest publiczny podmiot leczniczy, dla którego limit wynosi 60 dni. |
W transakcji symetrycznej, na przykład między dwiema średnimi firmami albo dwiema dużymi spółkami, strony mogą wyraźnie uzgodnić termin dłuższy niż 60 dni. Nie może on jednak rażąco naruszać interesu wierzyciela. To inna sytuacja niż relacja MŚP z dużym dłużnikiem, gdzie ustawa nie pozostawia takiego wyjątku.
Jeżeli płatność została podzielona na raty lub części, ustawowe ograniczenia mogą dotyczyć każdej części świadczenia. W umowie trzeba też jasno wskazać zdarzenie, od którego liczony jest termin. Najbezpieczniejsze jest określenie „X dni od doręczenia faktury” albo wskazanie konkretnej daty. Sama data wystawienia dokumentu nie zawsze dowodzi, kiedy faktura dotarła do kontrahenta.
Jak negocjować termin, żeby nie tracić płynności?
Nie istnieje jeden obowiązkowy „standard rynkowy”. Termin 30 dni może być uzasadniony przy stałym kliencie o dobrej historii płatności, ale dla nowego kontrahenta bezpieczniejsza będzie przedpłata, 7–14 dni albo limit kwotowy. Dłuższe odroczenie możesz potraktować jako ustępstwo i powiązać je z wyższą ceną, zabezpieczeniem lub większym wolumenem zamówień.
Skonto jest jednym z narzędzi negocjacyjnych. Możesz zaproponować krótszy termin w zamian za rabat za wcześniejszą płatność albo odwrotnie – zachować cenę przy krótszym finansowaniu i doliczyć koszt dłuższego oczekiwania. Przed podjęciem decyzji policz, czy rabat nie będzie wyższy niż koszt kredytu obrotowego lub faktoringu.
Zbyt długi termin niesie kilka konkretnych konsekwencji:
- gotówka pozostaje zamrożona w należnościach zamiast finansować bieżące wydatki,
- firma może potrzebować droższego kredytu obrotowego, aby opłacić własnych dostawców,
- rośnie ryzyko, że sytuacja finansowa kontrahenta pogorszy się przed zapłatą,
- trudniej planować inwestycje, wynagrodzenia i podatki przy nieregularnych wpływach.
Bezpieczna polityka płatności może opierać się na kilku zasadach:
- Nowy klient – przedpłata, krótki termin albo niewielki limit kupiecki.
- Stały klient – dłuższy termin tylko przy potwierdzonej historii terminowych płatności.
- Duży kontrahent – sprawdzenie jego statusu i pilnowanie ustawowego limitu 60 dni.
- Nietypowo długi termin – wycena kosztu finansowania i próba uzyskania zabezpieczenia lub skonta.
W umowie warto zapisać nie tylko liczbę dni, lecz także moment rozpoczęcia biegu terminu i sposób doręczenia faktury. Dni liczy się co do zasady jako kalendarzowe, od dnia następnego po zdarzeniu początkowym. Jeżeli ostatni dzień przypada w sobotę albo dzień ustawowo wolny od pracy, termin przesuwa się na kolejny dzień, który nie jest dniem wolnym.
Co zrobić, gdy klient nie płaci?
Po upływie terminu możesz żądać odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych bez dodatkowego wezwania. Wierzycielowi przysługuje też ryczałtowa rekompensata kosztów odzyskiwania należności. Jej wysokość wynosi:
- 40 EUR – gdy świadczenie pieniężne nie przekracza 5 000 zł,
- 70 EUR – gdy świadczenie jest wyższe niż 5 000 zł, ale niższe niż 50 000 zł,
- 100 EUR – gdy świadczenie wynosi co najmniej 50 000 zł.
Równowartość rekompensaty przelicza się na złote według średniego kursu euro ogłaszanego przez NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne. Nie musisz wykazywać, że faktycznie poniosłeś koszty windykacji. Jeżeli rzeczywiste, uzasadnione koszty były wyższe, możesz dochodzić także nadwyżki.
Postępowanie warto prowadzić etapami:
- Wyślij przypomnienie i sprawdź, czy faktura dotarła do właściwego działu.
- Przygotuj pisemne wezwanie do zapłaty z kwotą należności, odsetkami i rekompensatą.
- Jeśli klient ma przejściowe problemy, zaproponuj pisemny harmonogram rat, nie rezygnując bez potrzeby z praw za dotychczasowe opóźnienie.
- Gdy działania polubowne nie przyniosą rezultatu, rozważ dochodzenie należności na drodze sądowej.
Zachowaj umowę, dowód wykonania usługi lub dostawy, fakturę oraz potwierdzenie jej doręczenia. Dokumentacja ma znaczenie zarówno przy naliczaniu odsetek, jak i przy wykazywaniu daty wymagalności. W przypadku powtarzających się nadmiernych opóźnień dużego przedsiębiorcy możliwe jest także zainteresowanie sprawą Prezesa UOKiK, który prowadzi postępowania dotyczące zatorów płatniczych.
Termin płatności jest częścią oferty
Najczęściej stosowane terminy B2B to 14, 30 i 60 dni, ale wybór powinien zależeć od ryzyka i kosztu finansowania. W relacji MŚP z dużym przedsiębiorcą 60 dni jest granicą ustawową, a zapis o 90 dniach nie działa. Ustal termin na piśmie, licz go od możliwego do udowodnienia zdarzenia i korzystaj z odsetek oraz rekompensaty, gdy kontrahent przekracza ustalenia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Przy ocenie konkretnej umowy lub sporu należy uwzględnić jej treść, status stron oraz aktualne brzmienie przepisów.