Biznesplan chroni przed wydaniem pieniędzy na pomysł, którego rynek nie potrzebuje. Dobry dokument łączy opis oferty, klientów i konkurencji z rzetelnymi wyliczeniami. Inaczej przygotujesz go dla siebie, inaczej dla banku, inwestora lub PUP, ale w każdym przypadku liczby muszą wynikać z danych, a nie z życzeń.
Po co pisać biznesplan?
Biznesplan jest mapą działania firmy. Pomaga sprawdzić, co chcesz sprzedawać, komu, za ile i w jaki sposób sfinansujesz działalność. Już na etapie planowania może ujawnić, że lokal jest zbyt drogi, prognozowana liczba klientów nierealna albo brakuje ci określonych kwalifikacji.
Dokument przygotowany dla siebie powinien wspierać decyzje. Możesz zmienić jego układ, skrócić go do kilku stron i regularnie aktualizować. Biznesplan dla instytucji musi natomiast odpowiadać jej wymaganiom formalnym. W przypadku dotacji z PUP nadrzędny jest aktualny formularz konkretnego urzędu, nie uniwersalny wzór znaleziony w internecie.
Najpierw zweryfikuj pomysł, a dopiero później kupuj sprzęt, podpisuj umowę najmu lub składaj wniosek o finansowanie. Rozmowy z potencjalnymi klientami, porównanie konkurencji i zebranie ofert cenowych dostarczą danych, na których oprzesz dalsze obliczenia.
Lean Canvas czy klasyczny biznesplan?
Wybór formatu zależy od celu dokumentu. Lean Canvas służy do szybkiego testowania modelu biznesowego, a klasyczny biznesplan porządkuje pełną koncepcję firmy i pozwala przedstawić ją zewnętrznemu odbiorcy.
| Format | Długość | Przeznaczenie | Prognoza finansowa |
|---|---|---|---|
| Lean Canvas | Zwykle jedna strona | Wstępna weryfikacja pomysłu, startup, plan wewnętrzny | Uproszczona |
| Klasyczny biznesplan | Zależna od wymagań odbiorcy | PUP, bank, inwestor, finansowanie zewnętrzne | Szczegółowa, z kosztami, przychodami i przepływami pieniężnymi |
| Plan własny | Od kilku stron | Decyzja o rozpoczęciu i prowadzeniu działalności | Dopasowana do realnych potrzeb firmy |
Lean Canvas warto wypełnić przed rozbudowanym dokumentem. Zapisujesz w nim problem klienta, grupę odbiorców, propozycję wartości, rozwiązanie, kanały dotarcia, źródła przychodów, koszty, mierniki i przewagę nad konkurencją. Jeśli pomysł nie wytrzymuje takiej krótkiej analizy, pełny biznesplan nie naprawi jego podstawowych założeń.
Jak napisać biznesplan krok po kroku?
Klasyczny dokument możesz budować w poniższej kolejności. Streszczenie przedsięwzięcia napisz na końcu, choć umieścisz je na początku.
- Opisz produkt lub usługę – określ dokładnie, co sprzedajesz, jaki problem klienta rozwiązujesz, jaka jest cena i co obejmuje oferta.
- Zdefiniuj klienta – wskaż jego potrzeby, lokalizację, możliwości finansowe i sytuację, w której skorzysta z twojej oferty.
- Zbadaj konkurencję – porównaj ceny, zakres usług, terminy, opinie, sposób sprzedaży i ograniczenia kilku firm działających na tym samym rynku.
- Policz finanse – rozdziel koszty stałe i zmienne, oszacuj sprzedaż, marżę, zapotrzebowanie na kapitał oraz próg rentowności.
- Zaplanuj strategię i wykonanie – opisz marketing, kanały sprzedaży, dostawców, kompetencje, harmonogram i działania na wypadek słabszych wyników.
1. Oferta i przewaga
Nie poprzestawaj na haśle „usługi fotograficzne” albo „sprzedaż odzieży”. Zapisz konkretną ofertę, na przykład pakiet 20 zdjęć produktowych dla małego sklepu internetowego, z określonym terminem realizacji i liczbą poprawek. Takie doprecyzowanie ułatwia ustalenie ceny, kosztu wykonania i grupy docelowej.
Wyjaśnij, dlaczego klient ma wybrać właśnie ciebie. Przewagą może być krótszy termin, lokalizacja, elastyczne godziny, określona specjalizacja, wygodny sposób rezerwacji albo dodatkowa usługa. Każdą deklarację poprzyj informacją, którą możesz sprawdzić.
2. Klient i rynek
Opisz, kto zapłaci za produkt lub usługę. W przypadku konsumentów uwzględnij między innymi wiek, miejsce zamieszkania, zawód, potrzeby i budżet. W przypadku firm określ ich wielkość, branżę oraz osobę odpowiedzialną za zakup.
Nie zakładaj, że zainteresowanie znajomych oznacza popyt. Przed większym wydatkiem przeprowadź kilka rozmów, przedstaw konkretną ofertę z ceną i sprawdź, czy ktoś zdecyduje się na płatne zlecenie lub zamówienie. Zapisz wynik takiego testu. Będzie lepszą podstawą prognozy niż ogólne opinie.
3. Konkurencja i SWOT
Konkurentem nie jest wyłącznie firma oferująca identyczny produkt. To także przedsiębiorstwo, które zaspokaja tę samą potrzebę inną metodą. Dla cateringu dietetycznego konkurencją mogą być restauracje, sklepy z gotowymi posiłkami i inne firmy cateringowe.
W analizie konkurencji sprawdź przede wszystkim:
- jakie firmy działają w twojej okolicy lub segmencie rynku,
- jakie mają ceny, zakres oferty i terminy realizacji,
- jakie opinie wystawiają im klienci,
- co powoduje powstawanie lub zamykanie podobnych biznesów.
Analiza SWOT porządkuje informacje w czterech grupach. Mocne strony i słabe strony dotyczą przede wszystkim firmy oraz jej zasobów. Szanse i zagrożenia wynikają z otoczenia.
- Mocne strony – kwalifikacje, doświadczenie, lokalizacja, własny kapitał.
- Słabe strony – brak rozpoznawalnej marki, ograniczony budżet, zależność od jednej osoby.
- Szanse – brak podobnej oferty w okolicy, nowa grupa klientów, rozwój danego segmentu.
- Zagrożenia – wzrost czynszu, droższe materiały, nowa konkurencja, sezonowy spadek sprzedaży.
4. Cele, sprzedaż i organizacja
Formułuj cele SMART, czyli konkretne, mierzalne, osiągalne, istotne i określone w czasie. Zamiast „chcę dobrze zarabiać” napisz na przykład: „do końca szóstego miesiąca obsługuję 50 klientów miesięcznie, przy średniej wartości zamówienia wynoszącej 200 zł”.
Prognozę sprzedaży rozpisz co najmniej na pierwsze miesiące działalności. Podaj liczbę produktów lub usług, cenę, źródło założenia i moment wpływu pieniędzy. Następnie sprawdź, czy masz czas, sprzęt i kompetencje potrzebne do realizacji takiej liczby zamówień.
Uwzględnij też dostawców i partnerów. Ich ceny, terminy oraz warunki współpracy wpływają na twoją ofertę. Zbierz aktualne wyceny, przeczytaj umowy i zapisz rozwiązanie awaryjne na wypadek opóźnienia dostawy.
Jak policzyć finanse w biznesplanie?
Finanse są sercem dokumentu. Podziel wydatki na koszty uruchomienia, koszty stałe i koszty zmienne. Koszty startowe obejmują na przykład sprzęt, oprogramowanie, remont, kaucję, licencje i pierwszą reklamę. Do kosztów stałych mogą należeć czynsz, księgowość, abonamenty, ubezpieczenie, raty i utrzymanie firmy. Koszty zmienne rosną wraz z liczbą zamówień, jak materiały, przesyłki lub transport.
Nie pomijaj pieniędzy na własne utrzymanie, składek, podatków, wynagrodzeń ani bufora na nieprzewidziane wydatki. Przychód nie jest dochodem. Przychód to wartość sprzedaży, a dochód lub wynik finansowy powstaje dopiero po odjęciu kosztów zgodnie z przyjętą metodą rozliczeń.
Break-even point, czyli próg rentowności
Break-even point pokazuje, ile jednostek produktu lub usług trzeba sprzedać, aby pokryć koszty i osiągnąć wynik równy zero. Podstawowy wzór wygląda tak:
BEP = koszty stałe / (cena jednostkowa – koszt zmienny jednostki)
Przykład: studio fotograficzne ma 8 500 zł kosztów stałych miesięcznie. Pakiet kosztuje 1 500 zł, a materiały i transport przypadające na jeden pakiet kosztują 300 zł. Obliczenie wygląda tak:
8 500 zł / (1 500 zł – 300 zł) = 8,33.
Studio musi więc sprzedać 9 pakietów miesięcznie, aby przekroczyć próg rentowności. To uproszczenie, dlatego przy podejmowaniu decyzji trzeba uwzględnić także podatki, składki, inwestycje, sezonowość i sposób rozliczania własnej pracy.
Cash flow – kiedy pieniądze faktycznie wpływają?
Cash flow to zestawienie wpływów i wypłat w konkretnych terminach. Firma może mieć sprzedaż na papierze, ale nie mieć gotówki na rachunki, jeśli klient płaci po wykonaniu usługi, a dostawca wymaga zapłaty wcześniej.
Jeśli wykonasz osiem pakietów po 1 500 zł, wartość sprzedaży wynosi 12 000 zł. Gdy klient wpłaci teraz tylko połowę, na konto trafi 6 000 zł, mimo że koszty wykonania i bieżące płatności mogą przekroczyć tę kwotę. W planie zapisz więc nie tylko przychody, lecz także daty zaliczek, płatności końcowych i wydatków.
Przygotuj co najmniej trzy warianty: realistyczny, ostrożny i korzystny. Sprawdź, co się stanie, jeśli sprzedaż wyniesie połowę zakładanego poziomu, największy klient odejdzie albo płatność opóźni się o miesiąc.
Najczęstsze błędy w biznesplanie
Przed wysłaniem dokumentu sprawdź, czy nie zawiera typowych słabości:
- przeszacowanej sprzedaży bez danych z testu oferty, cenników lub rozmów z klientami,
- braku analizy konkurencji albo ogólnych stwierdzeń, że „konkurencja jest słaba”,
- pominiętych kosztów własnego utrzymania, składek, podatków i bufora,
- kopiowania cudzego biznesplanu, który nie opisuje twoich klientów, zasobów i warunków działania.
Każde ważne założenie powinno mieć źródło albo jasno opisaną metodę obliczenia. Jeśli nie znasz jeszcze konkretnej wartości, wpisz, gdzie ją sprawdzisz. Pusta rubryka jest uczciwsza niż liczba bez podstaw.
Biznesplan dla PUP, banku i inwestora
Różny odbiorca oznacza różne akcenty. PUP zwykle koncentruje się na planowanej działalności, kwalifikacjach, kosztach uruchomienia, zakupach i prognozie pierwszych miesięcy. Bank będzie analizował zdolność do spłaty oraz przepływy pieniężne. Inwestor zwróci uwagę na rynek, skalowanie, przewagę i ryzyko.
| Odbiorca | Co sprawdzić? | Na czym skupić dokument? |
|---|---|---|
| PUP | Aktualny formularz, załączniki, terminy i zasady naboru | Koszty startowe, kwalifikacje, rynek, sprzedaż i zgodność zakupów z działalnością |
| Bank | Wymagany układ, prognozy i warunki finansowania | Cash flow, raty, zabezpieczenie spłaty, koszty i scenariusz ostrożny |
| Inwestor | Zakres informacji o rynku i zespole | Model biznesowy, przewaga, skalowanie, ryzyko i potrzeba kapitału |
Przy dotacji z PUP zawsze pobierz aktualny formularz z właściwego urzędu. Poszczególne urzędy mogą stosować własne wzory, listy załączników, terminy i warunki. Nie zakładaj też z góry wysokości finansowania, ponieważ limity i zasady naboru mogą się zmieniać.
Forma prawna, zakres działalności i kody PKD powinny odpowiadać rzeczywistemu modelowi firmy. Jeżeli działalność wymaga licencji, certyfikatu lub określonych uprawnień, opisz, jak je posiadasz albo kiedy je zdobędziesz.
Przed złożeniem dokumentu sprawdź następujące elementy:
- formularz pochodzi z aktualnego naboru właściwego PUP,
- wszystkie wymagane załączniki są kompletne i podpisane,
- kosztorys, prognoza sprzedaży i harmonogram opisują ten sam model działalności,
- ceny zakupów wynikają z aktualnych ofert, a wydatki są dopuszczalne w danym programie.
Biznesplan nie kończy się w dniu wysłania wniosku. Po rozpoczęciu działalności porównuj założenia z rzeczywistą sprzedażą, kosztami i przepływami. Jeśli wyniki odbiegają od planu, zmień ofertę, kanał sprzedaży, harmonogram lub poziom wydatków, zamiast trzymać się nieaktualnych liczb.
Artykuł nie stanowi porady finansowej ani prawnej. Przed złożeniem wniosku o dotację lub kredyt sprawdź aktualne wymagania właściwej instytucji i w razie potrzeby skonsultuj wyliczenia z księgowym lub doradcą.